Uzay-zaman dokusu için kumaş gibi deniyor. İnsan zihni uzay-zamanı çoğu zaman “bir şey” gibi hayal etmek zorunda kalıyor. Çünkü tamamen ilişkisel bir yapıyı sezmek kolay değil. Belki de “kumaş” sözcüğü, evrenin maddesinden çok ilişkiler ağını anlatıyor.
İlerleyen bilgi ve teknoloji sayesinde biz, bu ilişkiler ya da madde ve enerji alanını hangi konular üzerinden kullanabileceğiz? İnsan bir şeyi organize ettiği zaman bunu medeniyetlerin yeri olan şehir yaşantılarına taşıyor. Ben ise bir yenilik ve gelişimi yalnızca kentsel yaşantılara değil; doğaya ve uzay-zamana taşımak istiyorum. İnsan, doğa, zaman ve evren arasında yeni bir denge arayışı görüyorum.
Kavramları şimdi fark ettim; onları bir nota gibi görüyorum. Bu durumda bir senfoni yazıyorum. Kavramlar sınırlandırıyor; fakat nota şeklindeki kavramlar yaratıcı unsurlara ilham verirken aynı zamanda anlayış da kazandırıyor. En azından benim cephemden böyle görünüyor. İmgeler alan açıyor.
Peki, kavramlar ve imgeler uzay-zamanda ne meydana getiriyor?
İnsan sadece insan değil; doğa, zaman ve evren de yalnızca soğuk kavramlar değil. Bu kavramlar, biz istesek de istemesek de sürekli bizden bağımsız hareket hâlindeler. İnsan benim için içi boş bir kavram değil. O kavramı duyduğumda aklımda önyargılar şekillenmiyor; yalnızca o “insan” kavramına ait hareketi duyumsuyorum. Bu nasıl oluyor?
İnsan, doğa, zaman ve evren kavramlarıyla birlikte aklımda önyargılar oluşmadığı için bu kavramların etkileşimleri beliriyor. Örneğin insanın yüzyıllarca doğayı gözlemlemesi, sonra zamana eğilmesi; onu yaratması ya da keşfetmesi, evreni gözlemlemesine neden oluyor. Bunların hepsi büyük bir senfoni. Ve bu senfoniyi insanlık tarihi var etmiş durumda.
Beni sürekli düşündüren bir süreç var: insanlık ve insanlığın evrimsel koşulları. Ne oldu da bazı uygarlıklar kültür ve medeniyet ölçülerini geliştirebildi? Bu konu aklıma geldikçe düşünüyorum. Çünkü bunun kesin bir açıklaması yok gibi görünüyor. Belki de gözden kaçırdığımız bir şey var: insanın, hatta atalarımızın doğal bir yatkınlığı. Tıpkı göçmen kuşların her seferinde rotalarını bulmaları gibi.
Bazı uygarlıklar bu gelişimlerini neye borçluydu? Düşünelim: avcı ve toplayıcı toplumdan tarım toplumuna geçiş… İşte beni düşündüren nokta tam olarak burası. Çünkü bir avuç insan bir medeniyet kuruyor; bazıları ise kuramıyor ve edilgen kalıyor.
Dolayısıyla sohbetler, yeryüzünden gökyüzüne uzanan bilinç köprüleri kuruyor. Fakat bu da sistemin ne olduğuna bağlı. Gerçek soru şu olabilir: Sistem teorisi bir yanılgı mı, yoksa gerçekten mevcutta bir sistem var mı? Sistem yalnızca algısal araçlarla yaratılmış bir illüzyon mu?
Sonuçlar bize yalnızca gerçeklik üzerine düşünmemiz gerektiğini telkin etmez; çünkü o sonuçların içinde biz de varız. Sistemler sapmaları göremediği ya da tespit edemediği zaman, beklenmedik sonuçlara sebep olabilir. Ve sonra bu sonuçların altında kalırız.
Örneğin büyük bir deprem sonucu binlerce insanın hayatını kaybetmesi bir sonuçtur. Ardından bu sonucun sebepleri araştırılır. Araştırmalar sonucunda kurum ve kuruluşların büyük ihmalleri olduğu ortaya çıkar. Bu ihmallerin ardında çıkar ve menfaat ilişkileri bulunduğu kadar; denetimsizlik, kanun boşlukları ve yapı güvenliği konusundaki yetersizlikler olduğu anlaşılır. Sonrasında ceza kanunlarının da yetersiz, hatta kimi zaman kasıtlı biçimde eksik bırakıldığı fark edilir.
Bu tür depremlerin yaratacağı sonuçlara karşı gerekli yapı düzenlemeleri, denetimler ve ceza kanunlarında yeni düzenlemeler yapılması beklenir. Ancak çoğu zaman bunlar tam anlamıyla gerçekleşmez. Böylece gelecekte yaşanacak daha büyük felaketler için yalnızca geçici tedbirler alınmış olur.
Evrenin dokusu, uzay-zaman kumaşı betimlemesiyle imgesel anlamda görünür hâle geliyor. Depremler, jeolojik hareketlerin uzay-zaman dokusunda meydana gelen mecazi yanı gibi görünse de, doğal felaketlerin sonuçlarını büyük kayıplarla karşılamak zorunda olmadığımızı bilmeliyiz.
Can Ezgin
Telif Hakkı Saklıdır
Yorumlar
Yorum Gönder